Na krańcach Europy (O literaturze Portugalczyków).

Na krańcach Europy (O literaturze Portugalczyków).

Fernando Pessoa i jego wcielenia

Portugalia, kraj wstrząsany kryzysem ekonomicznym, którego literatura coraz więcej znaczy w życiu duchowym Europy. Poetą narodowym jest Fernando Pessoa – znany i podziwiany również poza granicami rodzinnego kraju. Przyczynił się do tego zapewne fakt, że pisał także po angielsku. Zresztą, dramaturg Samuel Beckett, aby poznać miarę jego geniuszu,nauczył się …portugalskiego.

Pessoa od początku swojej dojrzałej twórczości, czyli od 1908 roku, posługiwał się heteronimami.Tak nazywał swoje artystyczne wcielenia. Pseudonimy nie są rzadkie w świecie literatury i filozofii. W ujęciu tego poety są jednak czymś szczególnym i bardzo osobliwym.
Każde ze swych wcieleń Pessoa wyposażał w charakterystyczny dla niego język poetycki i metodę pisarską, bogaty życiorys, kontekst literackich wpływów i polemik. Fernando Pessoa jest więc …Alberto Caeiro, który znakomicie czuje się wśród natury i jest niemalże portugalskim mistrzem zen. Ricardo Reis – następne z wcieleń – to horacjański stoik, wierzący jak Epiktet, w fatum losu; pisze klasyczne ody, mniej orginalne niż Caeiro, nawiązujące
stylistycznie do symbolizmu. Z kolei Alvaro de Campos to futurysta, marzyciel w stanie upojenia, dionizyjski piewca Lizbony; przypomina trochę młodego Aleksandra Wata. Żadna z tych przybranych osobowości twórczych nie ma nic wspólnego z poczuciem metafizycznego osamotnienia, cząstkowości i niespełnienia.Tym stanom ducha dał wyraz w „Księdze niepokoju”, którą przypisał jednemu ze swych wcieleń Bernardo Soaresowi.Tam też ustawicznie pojawiają się pytania:
„Kim jestem?”, „Dlaczego piszę”. W tych zapiskach dużo o trapiącej go samotności i kobietach.
One są marzeniem, ale”nigdy ich nie dotykaj”. Chwilami ociera się o samobójczą rozpacz, samounicestwienie.

Pessoa to autor współczesnej epopei narodowej „Przesłanie” – cyklu poematów mistycznych, poświęconych dziejom kraju żeglarzy. Jest to wizja przeszłości skierowana ku przyszłości, „przesłanie” do potomnych. Składa się z 44 wierszy tworzących symboliczno-alegoryczny obraz historii Portugalii. Na przykład piękny w obrazowaniu i melodii utwór „Morze portugalskie”,
jest artystycznym postumentem, stawianym dążeniom żeglarzy i odkrywców – Gila Eanesa, Henryka Żeglarza czy Pedro Cabrala i ich następców:

O słone morze,ile twej soli
Spłynęło łzami Portugalii!
By cię przemierzyć,ileż matek płakało,
Ilu synów daremnie słało modły
(…)
Bóg morzu dał i strach i przepaść,
A przecież jest zwierciadłem nieba.

Poeta za życia publikuje niewiele, m.in „Sonety” i „Epitalamio” w 1913 roku. Umiera w Lizbonie w 1935 roku. Po latach zostaje pochowany w klasztorze hieronimitów w Belem, dzielnicy Lizbony. W tym miejscu pochowani są królowie Manuel I i Jan III. Poeta jak królowie.?! To jednak nie dziwi. W swoim kraju otoczony jest wielkim kultem, a jego wiersze śpiewali i śpiewają wykonawcy muzyki fado; Misia (koncertowała we Wrocławiu) czy legendarny zespół Madredeus. Postać poety pojawia się w „Lisbon story” Wima Wendersa. Pomnik poety w Lizbonie jest szczególny – poeta siedzi przy kawiarnianym stoliku.Drugie krzesło jest wolne, można więc się przysiąść i rozmawiać…O Pessoi napisał powieść jego rodak Jose Saramago,laureat literackiej Nagrody Nobla w 1998 roku.

„Rok śmierci Ricardo Reisa” Saramago to opowieść o spotkaniach zmarłego poety z jednym z heteronimów – Reisem. Dochodzi do tego w pierwszych miesiącach 1936 roku. Autor „Przesłania”, podczas spotkań wyjaśnia Reisowi, że tak jak człowiek przez dziewięć miesięcy gotuje się do wyjścia na świat, tak samo dziewięć miesięcy wystarczy do całkowitego zapomnienia o nim.
Zatem to filozoficzna rozprawa o pamięci i samotności. O nadziei, związanej z poezją; ona może czynić twórcę nieśmiertelnym. Tak stało się z Fernando Pessoą, poetą genialnym i całkowicie odrębnym,jedynym w swoim rodzaju.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s