O kuszeniu

I „Kusiciel” Hermana Brocha- ostatnia powieść tego znakomitego austriackiego pisarza, wydana w 1953 roku- to zdecydowanie jedno z najważniejszych dzieł prozatorskich XX wieku, a niżej podpisany jest dość gorliwym zwolennikiem tego poglądu. Ponadto utwór to wciąż aktualny. Traktuje o odradzającej się raz po raz we współczesnych społeczeństwach tęsknocie za ładem, poczuciem bezpieczeństwa. Za jednością zachowań i wartości w świecie powikłanym przez różnorodność i względność. Od wielu lat głośna artykulacja takiej tęsknoty staje się również udziałem części Polaków. Postrzegany od lat kryzys wartości światopoglądowo-moralnych, nie jest jednak- podobnie jak dla Musila, Hessego czy teraz naszego Konwickiego- kwestią dziesięcioleci. To proces drążący świat od kilku wieków w tempie coraz bardziej przybierającym na sile, w miarę zbliżania się do końca naszego stulecia i na początku następnego. Odkąd człowiek utracił swój średniowieczny ideał świata uporządkowanego, czyli kiedy zakwestionowano filozoficzną wizję Akwinity z jego hierarchią bytów, wszystko zaczęło się gmatwać i komplikować. Jedyną alternatywą dla jedności- nagle dobitnie, gwałtownie negowanej- stała się wielość. Ta rozmaitość filozoficznych nurtów, ta mnogość wzajemnie wykluczających się koncepcji literackich, coraz większe i coraz bardziej pstrokate bogactwo form życia kulturalno-obyczajowego, wręcz rewolucje obyczajowe- czyż nie są wyrazem braku stabilizacji, totalnego relatywizmu ?!. Ta wielość- przekonuje Broch- staje się nie do zniesienia, ponieważ nieograniczona mnogość formuł bytu równa się poniekąd brakowi….jakiejkolwiek formuły, oznacza wszystko i nic, absolutną pełnię i totalną pustkę. Tymczasem większość ludzi pragnie prostych rozwiązań i prostych prawd. Chce w miarę szybko uchwycić sens swojego ziemskiego bytowania. Zatem z łatwością lgnie do wszelakich nacjonalizmów, populizmów a i rasizm- w ujęciu Gobineau i jego epigonów – jest chętnie przyjmowany. I oto pojawiła się doktryna, która oferuje rozcięcie wszystkich gordyjskich węzłów życia- zawoalowana ideologia przemocy i okrucieństwa- i zyskuje aprobatę, triumfuje, pociąga masy, niszczy opór jednostek, ogłasza- po stuleciach chaosu i anarchii- nowy porządek i ład. W tym miejscu winno pojawić się pytanie. Czy ta doktryna to jedynie melodia przeszłości, czyż nie wołamy tęsknym głosem za unifikacją zachowań, jednością moralno-polityczną , co byłoby podstawą do tworzenia zamordyzmów-faszyzmów? Nad ową doktryną pochyla się Broch , dokonuje jej wiwisekcji. Bowiem „Kusiciel” jest filozoficznym, politycznym i psychoanalitycznym studium faszyzmu i zapisem rytuału „kuszenia”.

 

Copyright by Marek Sienkiewicz, 2011

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s