Z ciemności w jasność ?

Relacje polsko-żydowskie, dotyczące minionego stulecia, były przez wiele lat zakłamywane. Jedynie nadmiernie dociekliwi mogli odsłonić rąbka prawdy. Odcinali się przy tej okazji od natrętnej mitomanii narodowej, gloryfikującej wszystko co z polskiego ducha i czynu. Wyłom uczynił Jan Tomasz Gross „Sąsiadami”; dotarło wówczas do Polaków, że było Jedwabne, Radziłów i w 30 innych miejscowościach Podlasia nasi rodacy dość ochoczo brali udział w grabieniu i mordowaniu Żydów. Następne książki Grossa – „Strach” i Złote żniwa” sprzed roku, pogłębiły jedynie tą niewesołą refleksję. Rzuciły ponadto snop światła na to,co tkwiło w ciemnościach kłamstwa i niepamięci. Rozjaśniły pamięć, ale nie poprawiały stanu rozjątrzonej, narodowej dumy.

Przeciwnicy Grossa przypominali o „Żegocie” i pisarce Zofii Kossak, Wandzie Krahelskiej i Władysławie Bartoszewskim, o Irenie Sendler i uratowaniu przez nią ok.2,5 tysiąca dzieci żydowskich, o dokonaniach Jana Karskiego i około sześciu tysiącach naszych rodaków, którym medale przyznał Instytut Pamięci Yad Vashem. Mimo tego desperackiego kontrataku na autora „Sąsiadów”, mit o dobrym, nieskazitelnym Polaku w czasach „Shoah” został wyrzucony do lamusa. Zaczął osiadać na nim przyciężkawy kurz.

Próbą zrównoważenia tych dwóch stanowisk wobec prawdziwych czy urojonych win Polaków jest ostatni film Agnieszki Holland. Oparty na biograficznej książce Krystyny Chiger „Dziewczynka w zielonym sweterku”. Prawdziwa historia o „szmalcowniku” we Lwowie, który dokonuje przemiany duchowej, ratuje z opresji rodzinę Chigerów i kilkunastu innych Żydów. Byli więc i tacy, jak Leopold Socha; drobny złodziej zdolny jednak do heroizmu. Aliści poprzez tą historię dzieło Holland nie zaciemnia ogólnego wizerunku „szmalcowników”. Wielu z nich ukrywało Żydów dopóty, dopóki mieli pieniądze, a następnie alarmowało Niemców. Zdarzały się też bestialskie mordy na byłych podopiecznych. Kedyw zaczął karać za ten proceder dopiero od 1943 roku, kiedy akcja zagłady nabrała pełnego rozmachu. Dość późno. Notabene:kilka lat temu było głośno o „szmalcownictwie” przy sprawie Jana Kobylańskiego. Ten milioner i guru Polonii w Ameryce Południowej, zajmował się w czasie wojny tego typu działalnością i jest zamieszany w śmierć kilku Żydów. Teraz jest sponsorem mediów Tadeusza Rydzyka i czasami funduje wakacje polskim politykom. To tak na marginesie. Muszę przyznać: wbrew tytułowi ” W ciemności”, film Holland jest jak strumień światła. Dodaje naszemu obrazowi harmonii i czyni go jeszcze prawdziwszym. To następny krok do wyjścia z czerni i mroku stereotypów i spekulacji różnych „naciągaczy „dziejów jak choćby prof.Jan Żaryn i jemu podobni.

Węgierski noblista Imre Kertesz pisał w ” Kadyszu „, że słowa ojciec i Auschwitz brzmią w nim jednym echem. Po trosze zgadzam się z nim, na co zżyma się Bezik, wierzący w bardziej pozytywne i budujące wzorce dla następców. Ona tak ma…Doświadczenia „Shoah” i Oświęcimia-Brzezinki były swoistym laboratorium, w którym badano dany nam przez „ojców”, czyli wcześniejsze pokolenia, ekstrakt, żaden eliksir, z wartości i idei. Okazał się on niezwykle gorzki, zatęchły, trudny do przełknięcia. A miał pomóc w określeniu natury ludzkiej; w tym sił moralnych i witalnych Polaków. Książki Grossa, Chiger, pozawalają na wyjście z ciemności historycznych( Ciemnogrodu!?) ku prawdzie, która zawsze oczyszcza, rozjaśnia. Nawet ta dla nas najgorsza, bolesna. Artyzm filmu Holland przekonuje, że z naturą ludzką nie jest aż tak do końca kiepsko, jak twierdzi choćby Kertesz. W tym jej artystycznym przesłaniu można właśnie uchwycić światło. Pokazuje wyjście z kanału, w którym narzekactwo, smutek i nienawiść. To przesłanie ku pokrzepieniu jasnej strony
naszej natury.

Copyright by Marek Sienkiewicz, 2012

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s