Bruno Schulz i poszukiwanie „Mesjasza”

Zimnawo i nie mam ochoty na dłuższy spacer…Dla osób wierzących dzisiejszy dzień jest potwierdzeniem nadejścia Mesjasza. Na niwie literackiej trwa poszukiwanie „Mesjasza”. Dzieje się tak za sprawą zagadkowego Bruno Schulza z Drohobycza ( obecnie miasto ukraińskie).

Pisarz to był niezwykły i do tej pory skazujący na najróżniejsze tropy interpretacyjne. Na pewno owładnięty przeświadczeniem, że płynna, dynamiczna rzeczywistość i człowiek wymykają się poznaniu poprzez słowo i jego opis. Stąd brał się wymóg mitologizacji i poetyckiej metafory dla charakterystyki świata i ludzi, którzy nieustannie, niepowstrzymanie, ulegają przemianom, aż w końcu stają się nieobecni, jak ojciec bohatera „Sklepów cynamonowych”. Zarys opowiadań ze „Sklepów …” Schulz wysyłał w listach do fascynującej go publicystki i myślicielki Debory Vogel; dzięki niej ujrzały światło dzienne. Na pewno zdawała sobie sprawę, że filozoficznym fundamentem całej prozy nauczyciela z Drohobycza jest teoria poznania Henri Bergsona, wyłożona we „Wstępie do metafizyki” i innych dziełach; przekonanie o cząstkowości poznania, które przy ruchu, zmianie świata, nie jest nawet poznaniemmi zerwanie przez Francuza z zasadą trójdzielności czasu; jest on ciągły i przeszłość, przyszłość, teraźniejszość tworzą jedno – teraz. Pozorność poznania przeistacza ludzi w określane naprędce, za pomocą nawyków myślowych manekiny. Bruno Schulz przewidywał też triumf kultury masowej z jej błyskotkami, pudrem i plastikowymi manekinami (” manekiny” – w drugim znaczeniu tego słowa) nad zasadniczym moralnie, pełnym humanizmu, światem Ojca (Demiurga, Stwórcy, maga). W prozie i rysunkach Drohobyczanina kobiety są istotami owładniętymi wyłącznie seksualnością, i to daje im całkowite panowanie nad słabszymi psychicznie mężczyznami. Wystarczy spojrzeć na rysunki z „Xsięgi bałwochwalczej „- „Infantka i karły” czy „Odwieczna baśń”, przeczytać o wpływie jaki wywierają na męskie postacie w opowiadaniach. Stwierdzał i przepowiadał zarazem panowanie wyzwolonych i niezależnych, dominujących kobiet, co nie należy wiązać wyłącznie z jego osobistymi doświadczeniami.

Po wybuchu wojny Schulz znalazł się za murami getta w Drohobyczu i tam został zastrzelony przez gestapowca Karla Gunthera w listopadzie 1942 roku. Przed śmiercią jego rękopisy, rysunki, szkice i korespondencja zostały przekazane przyjaciołom po aryjskiej stronie. Wśród tych materiałów musiała także być powieść „Mesjasz”, czyli dalszy ciąg „Sklepów cynamonowych”. Po wojnie, najwybitniejszy badacz twórczości pisarza, Jerzy Ficowski, próbował dotrzeć do zdeponowanych u bliżej nieokreślonych przyjaciół manuskryptów, lecz bez powodzenia. Doszło nawet do powstania legendy wokół tej sprawy, a amerykańska pisarka Cynthia Ozick opublikowała powieść „Mesjasz ze Sztokholmu”, o poszukiwaniu Schulzowskiego rękopisu. Na pierwszy trop natrafiono w 1980 roku [szwedzki dyplomata Jean Christophe Oberg ujawnił Ficowskiemu, iż w archiwach sowieckiego KGB znajduje się pękaty pakiet zawierający rękopisy Schulza z „Mesjaszem” na czele. Starano się dotrzeć do osób, które mogłyby tą sprawę ruszyć, ale Oberg zmarł w 1992 roku, a inny „poszukiwacz” z rodziny pisarza Axel Schulz zmarł kilka lat później i sprawa ucichła. Do tej pory nie słyszałem, żeby te rękopisy wróciły do Polski.

Jest jeszcze inny aspekt związany z „Mesjaszem „i resztą dorobku Schulza. W lutym 2001 roku w Drohobyczu, niemiecki filmowiec Benjamin Gessler odkrył freski , wykonane przez Schulza w 1942 roku. Fragmenty malowideł zostały szybko- ze złamaniem nawet prawa ukraińskiego – wywiezione do Yad Vashem. Przy okazji zaczął się także spór o przynależność państwową Bruno Schulza; Żydzi twierdzą, iż w okresie tworzenia był obywatelem polskim, lecz teraz powinien być postrzegany jako… genialny pisarz z Izraela. Obawiam się, że odnaleziony „Mesjasz” szybciej trafi do Jerozolimy niż do Warszawy.

Reklamy

One thought on “Bruno Schulz i poszukiwanie „Mesjasza”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s