„Gilgamesz” był przed Biblią

Zbigniew Herbert „Przesłanie Pana Cogito” kończył wezwaniem, żebyśmy  wzorowali się na „Gilgameszu Hektorze Rolandzie/ obrońcach królestwa bez kresu i miasta popiołów”; tych którzy heroicznie trwali w odwadze, wierności, przyjaźni, i ponosili przy tym klęskę. Kim był pierwszy z wymienionych herosów? Na pewno postacią historyczną; władcą nomy Uruk około 2650 roku p.n.e, która znajdowała się w obrębie cywilizacji Sumerów, między dzisiejszą Basrą i Bagdadem. Czyny Gilgamesza uczyniły go na tyle sławnym, iż szybko powstały legendy o najznakomitszym mężu, który stawał się kimś pośrednim między ludźmi i bogami. Najprawdopodobniej legenda narastała wraz z upływem wieków , dała początek eposowi, który zaczął być spisywany  w latach 1750 p.n.e – 1600 p.n.e. Powstała tragiczna  i jednolita stylistycznie opowieść o przyjaźni i odwiecznej ludzkiej tęsknocie za nieśmiertelnością.

„Gilgamesz” to przede wszystkim opowieść o przyjaźni i odwiecznej ludzkiej tęsknocie za nieśmiertelnością. Władca miasta – państwa Uruk wraz z przyjacielem Enkidu zwyciężają potwora Hawanę, który zagrażał  ziemiom i panowaniu bohatera eposu. Następnie Gilgamesz wyrusza w podróż po tajemnicze ziele, które ma zapewnić człowiekowi- Enkidu  nieśmiertelność. Podczas tułaczki spotyka Ut- napisztima; ten opowiada o najwyższym bogu Enlilu, który zesłał na ludzi zarazy, głód a w końcu potop; uprzedzony przez boga Enki Ut- napisztim zabrał rodzinę i po parze zwierząt do łodzi i przetrwał kataklizm. U kresu wędrówki Gilgamesz zdobywa ziele dla Enkidu, lecz jego nieostrożność wykorzystuje wąż i zjada owe ziele. Zrozpaczony Gilgamesz wraca do umierającego przyjaciela w Uruk słysząc jeszcze słowa bogini Siduri- Sabitu; „Życie jest przywilejem bogów, udziałem ludzkiego rodu jest śmierć.”

Niewątpliwie biblijna Księga Rodzaju, przekazywana w tradycji ustnej od XIII wieku p.n.e ma swój babiloński
(sumeryjski) wzorzec, a wywodzący się z mitologii ludów Mezopotamii bóg Enlil posiada szereg cech odnajdywanych później u Jahwe. Tak samo Ut-napisztim to po kilku wiekach Noe, złowieszczy wąż z eposu również przyczyni się do tragedii Adama i Ewy.

Żydowski Pięcioksiąg Mojżesza został najprawdopodobniej spisany  w VI wieku p.n.e w czasach proroka Ezdreasza. W związku z tym „Gilgamesz” może być starszy o ponad tysiąc lat (w wersji pisanej) od Biblii. Czy jest to najstarszy utwór literacki? Zachowały się fragmenty sumeryjskiej opowieści  z  25 wieku p.n.e „Ninutra i kamienie”, w której bóg Ninutra zamienia wrogów w zwykłe kamienie, a przyjaciół i sojuszników w kamienie drogocenne. Stereotypowo przyjmujemy jednakże, że pierwszym był ” Gilgamesz”. Utwór stawiający pytania, których nie wstydziłby się Jean Paul Sartre czy dzisiejsi postmoderniści.

Ciekawe i pouczające są początki literatury. Udowadniają, że od ponad czterech tysięcy lat ludzie mówią o tym samym i niewiele się różni Gilgamesz od choćby doktora Rieux z „Dżumy” Camusa lub innych herosów współczesności.

Reklamy

One thought on “„Gilgamesz” był przed Biblią

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s