Rafał Wojaczek – gra w analogie (1)

Żaden autor nie tworzy dzieł ex nihilo, od początku. Zadaniem krytyka, a także czytelnika, jest również zdążanie śladami twórcy, doszukiwanie się wpływów, konotacji, doznawanie „objawień interpretacyjnych”, znajdowanie odniesień i uzasadnień. Jest to rodzaj intelektualnej gry prowadzonej z twórcą ( często nieżyjącym), której celem jest dojście do jakiejś subiektywnej prawdy. Jednakowoż w dalszym ciągu owa prawda będzie mniejszą lub większą uzurpacją poznawczą.

Nie inaczej jest z przypadkiem Rafała Wojaczka ( zbliża się w maju kolejna rocznica jego samobójczej śmierci). On sam nie ułatwił zadania, pisząc w jednym z wierszy:” Więc w śmiertelnej potrzebie, nie wiedząc już gdzie się zwrócić/ Wymyśliłem Wojaczka i to jest mój wspólnik”. Zaznaczał, że jest wielością niewiadomych, codziennych i niepokojących pytań bez odpowiedzi.

Do kanonu krytycznoliterackiego weszło przekonanie, że największy wpływ na młodzieńca z Mikołowa wywarli romantycy i symboliści; negowali empiryzm i racjonalizm, ujęte w formułę logiki językowej i jeszcze przed teorią archetypów Carla Gustawa Junga, zawierzali symbolowi – zawierał w sobie ekspresję stanów wewnętrznych, irracjonalizm, uwalniał wyobraźnię ze skamielin rozumu na rzecz alchemii słów, olśnień i iluminacji. Duchowym przewodnikiem Rafała Wojaczka będzie guru symbolistów i dekadentów – Artur Rimbaud, od którego przejmie i zmodyfikuje poglądy estetyczne, filozoficzne. Do autora „Sezonu w piekle” nawiąże nie tylko poprzez stylistykę, podobieństwa semantyczne i poetyckie przesłanie pierwszego tomu „Sezon”, wiersze-manifesty -” Piosenka z najwyższej wieży”, „Na najwyższej nucie”, ale przede wszystkim przejęciem etosu życiopisania i kultem jasnowidztwa. W napisanym w 1871 roku przez młodziutkiego Francuza „Liście jasnowidza” dochodzi do apoteozy romantyzmu , nazwania Lemartina i Wiktora Hugo pierwszymi „jasnowidzami”. Wojaczek, może dzięki autorowi „Iluminacji”, sięgnął do doświadczeń naszych rodzimych romantyków, uczynił jednym ze swoich patronów Adama Mickiewicza. Rzadko jest eksponowane to duchowe pokrewieństwo. Nasz wieszcz narodowy nadał poezji moc kreacyjną, wyposażył ją w cechy profetyzmu. Rafał Wojaczek tak samo jak Mickiewiczowski Konrad jest opętany buntem i pragnie być sumieniem pokolenia, kiedy jako poeta-wieszcz znad Odry głosi swoją „wielką improwizację”. Mickiewicz intrygował problem teodyceji; obecności zła w świecie wszechdobrego Boga. Autor „Sezonu” również podejrzewa, że Bóg może być zły, bo akceptuje zło, albo słaby, zniedołężniały i obojętny na codzienne poniżanie przez niedoskonałość ludzką. Stąd już prosta droga wrocławskiego Konrada do Nietzscheańskiego „Bóg umarł. Jestem poza dobrem i złem”, co nie jest równoznaczne z aktem niewiary, a raczej znamionuje atak na bezsilność lub okrucieństwo chrześcijańskiego Boga.

Brak ładu i harmonii w rzeczywistości ludzko- boskiej doprowadzi poetę do ostatecznego buntu przeciwko Bogu; zakwestionuje jego prowidencjonalizm, sam zadecyduje o swoim końcu. Nim to zrobi 11 maja 1971 roku we Wrocławiu, wciąż będzie nawiązywał do Konrada- chrześcijańskiego Prometeusza, walczącego o nowy kształt istnienia. W swoich wierszach identyfikuje się z synem Klimene:” I żagla biała mara w szwach rwie się z nadmiaru/ Ulotnej treści wiatru i sternik ssie źdźbła/ Krwawej wątroby, którą on celnie przez gardło/ Przybity do poprzeczki rei, karmi go” ( „Prawdziwe życie bohatera”). Prometeusz cierpiał przykuty do skały Kaukazu za przeciwstawienie się woli Zeusa. Za próbę bycia równym Bogu. Poeta znad Odry również sprzeciwia się, wadzi z Bogiem, a w „Lamencie bohaterów” wysuwa pod jego adresem groźby. Jestem jednak przekonany, że jego prometeizm ma raczej uzmysłowić Bogu i nam skalę kryzysu wartości, uwypuklić degrengoladę etyczną i estetyczną, dać początek nowej dyskusji o sensie egzystencji.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s