Jarosław Marek Rymkiewicz: o wszech-klasycyzmie (2)

Program poetycki Jarosława Marka Rymkiewicza daleko wykraczał poza system poglądów stricte literackich i formułował wnioski również z zakresu historiografii i filozofii. Historia może być tożsama z mitem, a jego opisanie jest zabiegiem wręcz magicznym; domagał się dla poetów restytucji „godności maga”. Następuje mitologizowanie znaków i znaczeń i wszelkich domniemań na temat istoty bytu. Mamy zatem do czynienia z zupełnie nowym podejściem do klasycyzmu i przekroczenie Rubikonu, oddzielającego doświadczenie poetyckie od doświadczenia realnego. Toteż ten program budził spory, prowokował gwałtowne filipiki, na które poeta odpowiadał z równą zajadłością, porzucał stoicką ataraksję.

Jednakże przytoczę kilka bardziej wyważonych opinii. Jerzy Kwiatkowski przyjął esej Rymkiewicza z mieszanymi uczuciami. W szkicu „Sprawa Jarosława Marka Rymkiewicza” podkreślał, że emanuje z tej koncepcji wiara w trwałość poezji jako najdoskonalszego środka wypowiedzi artystycznej i jest ona doskonałym antidotum na wszelkie formalistyczno-lingwistyczne teorie. Zagrożenie widział w tym, że autor „Czym jest klasycyzm” zanadto eksponował wagę stylizacji i pójście w tym kierunku poezji grozi jej skostnieniem. Jan Błoński w eseju „Czym był, czym mógł być klasycyzm” orzekł, że być może Rymkiewicz ma rację, ale wymaga to szczegółowych badań. Włodzimierz Bolecki pisząc w zbiorze esejów „Prawdy niemiłe” o książce R. Przybylskiego „Klasycyzm, czyli Prawdziwy Koniec Królestwa Polskiego”, a więc o sojuszniku Rymkiewicza, z pewną dozą ironii zauważa, iż koncepcja ta to wzniesienie się ponad przyziemności periodyzacji, klasyfikacji, definicji i etykietek wypisywanych z mozołem na biurkach historyków literatury.. I dodawał, że klasycyzm w rozumieniu „szkoły Rymkiewicza i Przybylskiego” to „istota poezji”. Inaczej mówiąc: próba opisu harmonijnego świata, tęsknota za uładzonym światem, przyznanie się do klęski. To stoicka powaga, romantyczny bunt i katastrofizm. W formule „klasycyzm” można umieścić zarówno Herberta jak i Wojaczka, Różewicza, Srokowskiego, Białoszewskiego, a także Świetlickiego. I właśnie ta formuła wydaje się Boleckiemu zbyt szeroka.

Na niwie metafizycznej i psychologicznej Rymkiewicz sytuuje się blisko szarlatanów z kręgu psychoanalizy i fenomenologii E. Husserla i B. Bolzano, twierdzących wszem i wobec o „wyobrażeniach w sobie” i ” prawdach w sobie”, o idei czystej opisowości w teoriach poznania i bytu. Wiąże się to poniekąd z tym, że cała humanistyka ma wartość hipotetyczną; opiera się w mniejszym lub większym stopniu jedynie na hipotezach duszy i duchowości. W każdym razie koncepcja Rymkiewicza jest tak samo ważna jak systemy poglądów neotomistów, formistów, personalistów, neo modernistów, którzy jak Delueze, negowali samo istnienie Jaźni(Selbst)…
Rymkiewicz ze swoją koncepcją klasycyzmu nie był bynajmniej osamotniony. W tym samym czasie, za „radością powtórzeń” (określenie Osipa Mandelsztama), opowiedzieli się między innymi poeci i eseiści Donald Davie i James Laughlin – wydawca ” New Direction”, najbardziej zasłużonego dla amerykańskiej literatury wydawnictwa, apologeci kultury Celtów – Seamus Deane i Seamus Heaney z jego „mitem Północy”. We Francji Nathalie Sarraute popularyzowała teorię tropizmów i antypersonalizm; w uproszczeniu – na pewnym etapie rozwoju wszyscy ludzie są jednakowi, bo podlegają tym samym impulsom i wsławiła się odkryciem „podróży-mowy”- surowy strumień języka, wydzielony przez substancję mentalną, nie zindywidualizowaną; wywarła wpływ na twórców „nowej powieści”- Alaina Robbe-Grilleta i Michela Butora, którzy nawiązywali do poglądów u nas popularyzowanych przez maga z Milanówka. W Polsce, za jego propozycją programową, opowiedziało się wielu twórców i mówi się nawet o „szkole”, do której zalicza się Mieczysława Stanclika, Bohdana Zadurę, Witolda Maja, Krzysztofa Ćwiklińskiego, a także twórcę znakomitego tomu „Oda chorej duszy” Wojciecha Wencla…

Copyright by Marek Sienkiewicz, 2012

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s