Telemach Pilitsidis: poeta Itaki(1)

Tytuł tego eseju niewątpliwie nawiązuje do znanego wiersza Konstandinosa Kawafisa i od początku sugeruje, iż cała twórczość Telemacha Pilitsidisa to podróż w czasie i przestrzeni, a on niby cicerone, poszukuje uchwytnego sensu naszych zmagań między narodzinami i śmiercią. Niezależne od tego, czy występuje jako malarz lub poeta, albowiem w jego przypadku malarstwo i literatura wzajemnie się przenikają, uzupełniają i dopełniają, nie można ich traktować rozdzielnie. Wyruszmy więc w artystyczną podróż z tym Odyseuszem mieszkającym do lat wśród Polaków w Dolinie Dzwonów, podążmy za jego muzami i demonami…

Ten wybitny malarz ze szkoły Jerzego Nowosielskiego wydał kilka znaczących tomów poezji, które udowadniają, że jest poetą dwu kultur i poetą dwu ojczyzn. W jego przypadku wewnętrzny dialog odmiennych kultur służy uniwersalizacji i ponadczasowości doświadczeń egzystencjalnych. Są różne Grecje w nowożytnej tradycji literackiej. Grecja Winckelmana, Goethego, Shelleya i Wyspiańskiego, Gravesa.Tą listę można by ciągnąć długo. Cechą charakterystyczną tych wizji jest to, że epatują obrazami Gracji arkadyjskiej, bukolicznej, uśmiechniętej. Inaczej jest u Pilitsidisa; tragizm tułaczego dzieciństwa, powiązanego z wojną domową w Helladzie, wyczula go na kruchość, nietrwałość i wszechobecność śmierci we wszystkim, czego w życiu doświadczamy. Konsekwencją tego jest skupienie refleksji twórczej na micie, symbolu, archetypie jako przejawie trwałego języka świadomości zbiorowej i niezmiennych praw pośród paradoksów i niedorzeczności ludzkiego losu. Piltsidis odchodzi od obrazów sztucznego raju Arkadii na rzecz tego, co nadaje dramatyczny i prawdziwy wymiar ludzkiemu istnieniu; wprowadza nas w labirynt niczym jeszcze jeden z jego duchowych protoplastów Tezeusz. Do tego dodaje osobiste doświadczenie jako próbę odnajdywania, jak znowu odzywający się w nim Odys, trwałości w przemijaniu , zostawianie śladu dla następnych pokoleń, poprzez nieśmiertelną sztukę. W debiutanckim tomie „Ukrzyżowanie według Telemacha”, poeta napisze o tym bardzo wyraźnie: „Rysuję archetyp pejzażu(…)/ jeszcze jeden ląd/ do którego podąża oko /w poszukiwaniu zagubionych przedmiotów (…)/ maluję krajobraz bez twarzy/ bez pór roku i czasu/ z zawieszoną w próżni kulą „… (” Akt tworzenia”. Maluje słowami ponadczasowość niepewności.

Stanisław Srokowski, w przedmowie do jednego z tomów Pilitsidisa napisał, że „wydaje się on być współczesnym Sokratesem. Jeżeli już mamy sięgać po tak wyszukane porównania, to dla mnie jest on bliższy Heraklitowi z jego obsesją przemijania, władaniem śmierci nad wszystkim co żyje. Autor „Ukrzyżowania…”wyrusza do antycznej ziemi ruin i mitów, gdyż jest to równoznaczne z heraklitejską arche. Umożliwia podróż w głąb czasu i myśli ukrytej pod białym pyłem ruin, spotkaniem z zetlałą i nader żywą mądrością, z ziemią filozofów i poetów, z próbą asymilacji wyobrażeń z tamtego świata, z próbą ich przełożenia do form i kontekstów współczesności. Jest tak samo jak mędrzec z Efezu zagadkowy, nieufny, pokorny wobec bogactwa, różnorodności i sprzeczności Uniwersum. W pierwszym tomie wspomni o tym:” Pychy ludzkiej/ sparciałe skrzydła-Ikar/ w kropelce wody”. Nie może dziwić epifaniczna forma utworów „Ukrzyżowania…”: morze ciemności, które pochłonęło Ikara i jemu podobnych, mogą rozświetlać jedynie refleksy światła, krótkotrwałe iluminacje.

Motyw Ikara jeszcze wielokroć pojawi się w jego utworach jako wspomnienie „swądu spopielałych skrzydeł”. Bowiem Telemach Pilitsidis to poeta wędrówki, odyseji, podróży po złote runo sensów i oczywistości, i marzeń Ikara, który nie chce pogrążyć się w morzu rozpaczy. To także poeta lęku, bólu, cierpienia i odzywającego się w nim z nutą witalizmu, fascynacji zmysłowością kobiety, wołania z dworu Dionizosa. To poeta dążący do antycznej pneumy i twórca często determinowany przez nasze polskie lęki i obsesje. Wreszcie: to niestrudzony, jak Odyseusz, poszukiwacz nieuchwytnego w istocie świata harmonii i piękna słonecznej Itaki.

Copyright by Marek Sienkiewicz, 2012

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s