Radovan Karadżić: poeta, psychiatra i zbrodniarz

Profesor Zygmunt Bauman w książce „Życie w kontekstach” z niemałym zdumieniem przywołuje informacje z raportu Hannah Arendt z procesu Adolfa Eichmanna; zgodne orzeczenia psychiatrów stwierdzały, że Eichmann, odpowiedzialny m.in za zagładę węgierskich Żydów, jest człowiekiem całkowicie normalnym, wręcz mógłby uchodzić za wzór cnotliwego mieszczanina. I rzeczywiście wśród sąsiadów za takowego uchodził. Historię opisaną przez wybitnego polskiego socjologa i filozofa przypomniałem sobie, kiedy zacząłem myśleć o sprawcy największego ludobójstwa w Europie po II wojnie światowej, a mianowicie przywódcy bośniackich Serbów, Radovana Karadżica, który wraz z gen.Radko Mladiciem był odpowiedzialny za masakrę muzułmanów w Srebrenicy w 1995 roku i wymordowanie przeszło 8 tysięcy ludzi i zabicie w ramach „czyszczenia” około 12 tys. w rejonie Sarajewa.

Karadżić przed wojną na Bałkanach to absolwent Uniwersytetu Medycznego w Sarajewie, psychiatra po specjalizacjach w Danii i USA w leczeniu depresji i fobii i jednocześnie zdolny poeta, a także prezydent Republiki Serbskiej w Bośni i autor programu czystek etnicznych, jeden z entuzjastów tworzenia Wielkiej Serbii. Zatem specjalista od stanów depresyjnych i tolerancyjny, ciepły terapeuta, który u innych stwierdzał nienormalność, wrażliwy, liryczny twórca i nacjonalistyczny obsesjonat, bezwzględny, okrutny morderca; to wszystko zmieściło w jednym człowieku.

Przygodę z literaturą rozpoczął Karadżić będąc stypendystą w USA; tam zetknął się z poezją beatników i był pod dużym wrażeniem strof Allena Ginsberga i współczesnych imaginistów w rodzaju  Roberta Bly, Franka o’Hary. Z tego okresu pochodzą przepełnione witalizmem i radością życia wiersze, których nie powstydziłby się sam Grek Zorba:”(…)Dam prawo do beztroski i wina./ A ten, kto głód czuje-nakarmi się/ promieniami mojego słońca”. Im bliżej było wojny, tym częściej pojawiały się w jego utworach obrazy zapowiadające potrzebę przemocy i rozlewu krwi w imię nacjonalistycznych ideałów; tak jest w przypadku wierszy zabranych w tomiku „Czarna bajka” z 1990 roku. W podobnym tonie utrzymane jest popularne „Sarajewo”, które zaczyna się wersami:”Miasto pali się jak kadzidło./ W dymie dudni nasza świadomość (…)’ Jest w tym obłąkańcze przekonanie, że przy pomocy zniszczenia i armat można zbudować lepszą przyszłość, serbski raj w Bośni. Zadziwiające jest to, że kiedy Karadzić był poszukiwany za ludobójstwo i ukrywał się jako doktor Dragan Dabić  w Belgradzie, to Rosjanie przyznali mu nagrodę literacką im.Michaiła Szołochowa za wybitny wkład w słowiańską kulturę.

Ludobójstwo istnieje właściwie od zarania, jednak XX wiek przyniósł nowy rodzaj ludobójstwa, którego zwiastunem były czyny rewolucjonistów francuskich w Wandei w 1793 roku. Było ono dokonywane w imię ludzkiego szczęścia, sprawiedliwości dziejowej, powszechnego dobrobytu, raju w przyszłości. To z łatwością przekonuje wzorowych ojców rodzin, wiernych małżonków, uczynnych i serdecznych sąsiadów do uczestniczenia w nim, bowiem staje się to również cnotą i niekiedy obowiązkiem „przyzwoitych ludzi”, którzy  mają też szansę pretendować do roli demiurgów. Sądzę, że temu sposobowi myślenia poddał się  normalny, empatyczny, inteligentny, wrażliwy lekarz i zdolny poeta, który zyskał przydomek „rzeźnika Bałkanów”. Jestem przekonany, że Radovan  Karadzić niewiele zrozumiał z przeszłości i dalej uporczywie trwa przy swoim imperatywie moralnym powiązanym z ideą czystości etnicznej, religijnej itp. W tomie „Wywiady i przemówienia” z 2006 roku pisał: „Stworzyłem świat, a ten pragnie mojej zguby./ Sędziowie skazują mnie na tortury/ Za nieważne błahostki(…)”. Ten wiersz powstał 11 lat po Srebrenicy i Sarajewie. Tak, wymordowanie 20 tysięcy ludzi to „nieważna błahostka”.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s