Fernando Savater : wolność i samotność człowieka

Znakomity filozof i pisarz Fernando Savater wydaje się być godnym następcą wielkich hiszpańskich egzystencjalistów Miguela de Unamuno i Ortegi y Gasseta. Ciekawe, że autor „Dziennika Hioba” przyznaje się również do związków z tradycją intelektualną znad Wisły;jeden z jego najważniejszych przełomów duchowych w młodości dokonał się pod przemożnym wpływem Leszka Kołakowskiego m.in pracy”Człowiek bez alternatywy”. Lektura niektórych dzieł profesora z San Sebastian i Madrytu szybko przekonuje, że wszystkie jego książki zawierają cenny materiał do pogłębionej refleksji nad zagrożeniami czyhającymi na jednostkę zarówno w wymiarze indywidualnego bytu, jak również  w warunkach rozwiniętej cywilizacji konsumpcyjnej. Zajmują go także problemy fundamentalizmu, nacjonalizmu (jest Baskiem, lecz nie darzy sympatią terrorystów z ETA), jak również globalizmu. Nie odżegnuje się od politycznej futurologii i polemik z Francisem  Fukuyamą.

W „Etyce dla syna” sławny Bask napisał, że człowiek stojący wobec jakiegokolwiek wyboru zawsze może wybrać pomiędzy „tak” i „nie”. W każdej sytuacji ma więcej niż jedno wyjście. Inaczej mówiąc; jesteśmy całkowicie wolni- idzie śladem teorii Jeana Paula Sartre’a- i od nas samych zależy jak z tego dobrodziejstwa korzystamy. Według Fernando Savatera uformowanie jednostek świadomych daru wolności, w pełni za nią odpowiedzialnych, zdolnych przeciwstawić się konformizmowi i rutynie jest niezmiernie trudne. A to dlatego, że większość ludzi można zdefiniować jako „zwierzęta naśladujące” albo „zwierzęta stadne”- pasywne i wygodnickie, uwikłane wyłącznie w zapewnienie sobie i bliskim bezpieczeństwa socjalnego. I najczęściej mówią i robią dokładnie to, co mówią i robią inni. Przeciwstawiając się temu niektóre- jakże nieliczne- jednostki zyskują wolność, która znaczy tyle, co „różnić się od stada”.

Dla autora „Prostych pytań” prawdziwa wolność człowieka jest tożsama z samotnością. Dla jej urzeczywistnienia jest zmuszony wejść w konflikt z otoczeniem, rezygnować ze wsparcia i akceptacji, której pragnienie jest dla każdego naturalną potrzebą moralną i psychologiczną. Powiedzieć „nie” jest niezwykle trudno- wiąże się to brakiem odczuwania szczęścia w życiu, aczkolwiek samo pojęcie „szczęście” jest wieloznaczne, mało wyraziste i trudno definiowalne. Równocześnie pojawiają się zagrożenia wobec tak pojmowanej wolności; jednostka kieruje sama swoim życiem, zmaga się najróżniejszymi zagrożeniami, i to powoduje, że rodzi się potrzeba większej pewności, a tym samym większego poczucia bezpieczeństwa. Stąd tylko krok do podporządkowania się ideom absolutnym; zdejmują z nas obowiązek myślenia i wynikającą z niego odpowiedzialność. Idea absolutna, stanowiąca osnowę wszelkiej mentalności fundamentalistycznej-ujawnianej przez m.in rasizm, ksenofobię,homofobię itd.- uwalnia nas- w imię rezygnacji z wolności- z konieczności dokonywania jakiegokolwiek wyboru. Fernando Savater w tym miejscu wyraźnie potarza wątki z refleksji filozoficznej na temat relacji-jednostka- społeczeństwo Artura Schopenhauera i niejako cytuje ustępy z „Ucieczki od wolności” Ericha Fromma.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s